Wednesday, June 6, 2018

Heshiiska Lahaanshiyaha, Maamulka iyo Wadaagga Dakhliga Shidaalka iyo Macdanta..

Waxaa xalay saqdii dhexe magaalada Baydhabo lagu soo gabagabeeyay shirka amniga qaranka, shirkan oo 2 maalin halkaasi ka socday waxyaabaha lagu heshiiyay waxaa ka mid ahaa Heshiiska Lahaanshiyaha, Maamulka iyo Wadaagga Dakhliga Kheyraadka Dabiiciga Ah Ee Dalka(Shidaal iyo Macdan).

Haddaba, akhristayaasheena waxaan usoo gudbineynaa heshiiska Kheyraadka Dabiiciga ah kaas oo ay saxiixeen madaxdii shirka ka qeybgalashay.

Qodobka 1aad: Lahaanshaha Kheyraadka Dabiiciga Ah

Kheyraadka macdanta iyo shidaalka ee ku jira dalka, bad iyo bariba waxaa iska leh shacabka Soomaaliyeed, waxaana wakiil uga ah dowladda federaalka ah iyo dowlahada xubnaha ah iyo kuwa ka noqon-doona.

Qodobka 2aad: Maamulka Kheyraadka

Maamulka Kheyraadka shidaalka iyo macdanta: waxaa si wadajir ah u maamulaya dowladda federaalka ah iyo dowladaha xubnaha ka ah ama ka mid noqon-doona, waxaana la dhisi-doonna hey’ado ka shaqeyn-doona arrimaha shidaalka iyo macdanta ay ka mid yihiin.

Golaha Kheyraadka Dalka: Golaha Kheyraadka Dalka waa golaha ugu sareeya ee lagu lafa guro ee u baahan in laga heshiiyo, loona noqdo wixii lagu xallin waayo gobolayaasha maamul ee kale, waxaa uuna ka kooban yahay madaxda fulinta ee heer federaal iyo heer maamul goboleed.

Wasaaradda Betroolka iyo Macdanka Federaalka Ah: Diyaarinta hindise sharciyeedka, dejinta siyaasadda, qorshaha iyo saxiixa shatiyada ee la xiriira arrimaha macdanta iyo shidaalka ee heer federaal waxaa mas’uul ka ah wasaaradda macdanta iyo shidaalka iyo wadatashi kala sameyneysa hey’adaha shidaalka ee dowlad goboleedyada.

Wasaaradaha/Hey’adaha Shidaalka ee Dowlad Goboleedyada: Diyaarinta hindise sharciyeedka, siyaasadda iyo qorsheynta la xiriira Batroolka iyo macdanta ee heerkooda si waafaqsan shuruucda iyo siyaasadda guud ee dalka.

Hey’adda Batroolka Soomaaliya: waa mid loo dhan yahay oo lagu dhisi-doonno sharci goonni ah, waxaa ay ka shaqeyn-doontaa wada hadallada heshiisyada iyo diyaarinta shatiyada, kormeerka, hubinta iyo hirgelinta sharciyada Batroolka, Maamulka hey’adda waxaa uu ka kooban yahay 2 xubnood oo matalada dowladda federaalka ah iyo min hal xubin oo matala maamul goboleedyada, xubnaha hey’adda ka mid noqonaya waxaa ay noqon-doonaan xubno aqoon, xirfad, karti iyo hufnaan lagu soo xulay.

Shirkadda Shidaalka Soomaaliyeed: Waxaa la aasaasi-doonnaa shirkad ganacsi oo ay wada yeelan-doonaan dowladda federaalka ah iyo dowladaha xubnaha ah ama ka mid noqon-doona taas oo yeelaneysa xermooyin(blocks) shidaalka dalka iyaga oo kaligood ah ama la wadaagaya shirkadaha caalamiga ah ee mas’uulka ka ah sahminta(upper stream), dhismaha kaabayaasha shidaalka, sifeynta(mid-stream) iyo suuq-geynta wax-soo saarka shidaalka, maamulka shirkadda waxaa uu ka koobaanayaa 2 xubnood oo matalaya dowladda federaalka ah, min hal xubin oo matalata maamul goboleedyada, raasmaalka iyo wadaagga saamiga waxaa lagu faafin-doonaa sharci gaar ah.

Shirkadaha Shidaalka Dowlad Goboleedyada: Sidoo kale, dowlad goboleedyadu waxaa ay yeelan-doonaan shirkado ganacsi ee ka shaqeeya danahooda ganacsi, arrimaha shidaalka, waxay dowlad goboleedyadu u matalaan saamiga ay ku leeyihiin shirkadda shidaalka Soomaaliyeed, shaqadeeduna waxaa ay noqoneysaa dhisidda iyo maamulka kaabayaasha shidaalka ee heer maamul goboleed(down-steam) iyo suuq-geynta cadadka shidaalka ah ee wadanka gudahiisa lagu isticmaali karo ama isaga oo sifeysan dibadda loo iib-geyn karo.

Qeybta 3aad: Wadaagga Dakhliga

Dakhliga ka soo baxa macdanta iyo shidaalka waa wadaag, waxaa si isku dheelli-tirsan loogu qeybinayaa dowladda federaalka ah iyo dowladaha xubnaha ka ah iyo kuwa ka noqon-doona

Maamulka Maaliyadda Ee Dakhliga Shidaalka iyo Macdanta: Keydinta iyo maamulka dakhliga ka soo xarooda shidaalka iyo macdanta waxaa lagu keydin-doonaa xisaab gaar ah oo laga furi-doono bangiga dhexe ee Soomaaliya, waxaa xisaabta lacag looga saari karaa go’aan golaha kheyraadka dalka iyadoo la raacayo hannaanka maamulka maaliyadda ee dalka.


Tuesday, May 29, 2018

MAQAAL KU SAABSAN MUHIIMADA AY LEEDAHAY WAXBRASHADA


Waxbarashadu waxay ina siinaysaa aqoonta aduunka ee nagu wareegsan oo aynu ku bedelno wax si ka fiican. Waxay nagu horumarineysaa aragtida ah inaad eegto nolosha. Waxay naga caawineysaa in aan dhisno fikrado oo aan aragno fikrado ku saabsan waxyaabaha nolosha ah. Dadku waxay ka doodaan mawduuca haddii waxbarashadu tahay waxa kaliya oo bixiya aqoonta.
Muhiimadda iyo Baahida Waxbarashada. Waxbarashada qiimuhu waxay ku salaysan tahay falsafadda iyo dhaqanka waxayna ku dhex jirtaa dhaqan kasta. Haya'daha waxbarashada ayaa kaalin weyn ka ciyaara horumarinta qiimaha. ... Nolosheena nolosheena waa in ay soo jiidaan waxyaabahoodii ay ka yimaadeen fikradahaas

Muhiimada ay waxbarashadu uleedahay qofka bini aadamka ah.
Ugu horayn waa maxay waxbarasho? Ereyga waxbarasho wuxuu ka koobanyahy 10 xaraf Wax-waa waxkasta oo lagu tilmaami karo inuu yahay shey, Barasho-waa raacid (Daraasayn) waa wax qof uu ku gaadhay go’aan inuu kubixiyo waqti iyo hanta.
Waxbarashada soomaaliya waxay soo martay heerar (Marxalado) kala duwan taaso ah;
.
4 Su’aaloodoo muhima inuu iswaydiiyo qofka waxbaranaya;

1. Maxaan wax ubaranayaa?

2. Maxay faa’iido iileedahay waxbarashadu?

Markii aan bilaabay in aan ka fekero sababta waxbarashadu muhiim u tahay, waxaan xusuustay sannadahayga dugsiga sare markii aan ku qaatay qiyaastii shan saacadood bishiiba xisaabta shaqa-guriyeedka, soo toosid 6:00 subaxnimo iyo u diyaargarowga ciyaaraha kubada cagta ee PSA kadib dugsiga. Waxaan xusuustay macallimiintayda, maadooyinka dugsiga, daraasadda iyo xiisaha! Anigu weligay nasiib uma lihin dugsiga. Laakiin waxaan arkay dad badan oo ka mid ah asxaabtaydii oo neceb tegista dugsiga; Waxaan la kulmay saaxiibo aan jeclayn fikradda waxbarasho. Qaarkood waxay u baahnaayeen inay noqdaan iskuulka xagaaga si loo kabo. Aniga shakhsi ahaantaba mar walba ayaa diiradda saarey, sababtoo ah waxaan doonayay in aan noqdo injineernimo. Waan ogahay in ay noqon doonto mid adag oo aad u adag. Si kastaba ha ahaatee waxaan aaminsanahay inaan xalin karo tartanka.

3. Maxaan dadka Jaahilka ah kaga duwanahy?
4. Maxaa la ii gelin kharashka iyo Dadaalka in le’eg?

Horumarku wuxuu ku xidhanyahy waxbarashada!
Waxa la yidhaaho horumarka micnihiisu waa shaqo aan dhammaanayn oo weligeed soconaysa hadi la yidhaho horumarki waan dhameynee aan ka nasano wuxuu ku noqon halki aad marki hore kaso ambaqaaday
Horumarku waa dad ku heshiiyey inay socodsiiyan(hore uwadaan) waxyaalahan hoos ku taxan;
1. Xidhiidhka ka dhexeeya iyaga iyo deegaankooda ( Ecology)
2. Dhaqankooda ( Culture)
3. Dhaqaalaha dalka ( Economy) iyo
4. Siyasada (Political).

Waxyaalahan aan kor kusoo xusay intuba waa waxyaalo la barto oo kamida waxbarashada laguna dhigto macaahida( Institutions) iyo jaamicadaha ( Universities) dhammaan Afartan waxyaalood waxaa tiir dhexaad u ah oo aanay kamaarmayn waxbarashada, waxabarashada la’aanteed lama socodsiin karo lamana horumarinkaro.
Noocyada Hantida
1. Hanti kula taal.
2. Hanta kuu taal.
3. Hanta kugu taal.
Waa maxay hanta kula taal?
Hantida kula taali waa ta aad haystidee amba lacag amba guryo waa mid kula taal